Oorspronkelijk artikel "The Bitless Bridle" door Dr. Robert Cook, FRCVS, Ph.D.

Vertaling door Drs. W.C. de Leeuw (Dierenartspraktijk Bio Mentor in Valkenburg (LB)

Het Bitloos Hoofdstel

Calidad met het bitloos hoofdstel
< U hebt een beter paard dan u denkt >

Er is een stille revolutie gaande op het gebied van het omgaan met paarden, die de kunst en wetenschap van de hippologie zal veranderen.

Het bitloos hoofdstel (BB) is een humaan alternatief voor de technologie van het bit uit het bronzen tijdperk. Er wordt geen pijn veroorzaakt. Uw paard is vrij van angst, heeft meer attentie, ademt vrijer en beweegt sierlijker. Een kalm en rustig paard maakt communicatie en het vestigen van een vertrouwensrelatie mogelijk. Ook zullen prestaties verbeteren en kan harmonie bereikt worden.

Rijden en mennen wordt eenvoudiger, veiliger en leuker. U en uw paard kunnen ontspannen en genieten.

Werkwijze:

Bij het aanhalen van één teugel, zal het tegenoverliggende deel van het hoofd een lichte druk voelen. Het is aangenamer voor het paard om te wijken voor een pijnloze druk over een relatief groot oppervlak, dan pijnlijke sensatie van een ijzeren bit op een gevoelig deel van het tandvlees (lagen). Met een bitloos hoofdstel wordt het hoofd zachtaardig zijdelings gebogen, en  hoger gedragen, waarna het lichaam meer fysiologisch  kan volgen. Het bit heeft een meer abrupte actie waarbij de nek gedraaid wordt. Het bitloos hoofdstel werkt beter als andere vormen van bitloos rijden (hackamores, bosals etc.), zowel bij direct als indirect teugelgebruik.

Calidad met het bitloos hoofdstel

Ophouding en stoppen

Lichte druk op beide teugels of alternerende druk op de teugels afzonderlijk leidt tot een tedere samendrukking van het hoofd en zal een 'overgave' als gevolg hebben. Het remeffect is waarschijnlijk het gevolg van een combinatie van kalmeringseffecten door de 'hoofdknuffel' ; om een balancerend effect op het kruingebied te creëren; om stimulatie te verkrijgen van bepaalde gevoelige gedeelten achter de oren; en door pijnloze druk op de neusbrug.

De 'remmen' zijn betrouwbaarder als de remmen die het bit levert. De pijn die veroorzaakt wordt door het bit leidt eerder tot versnellen dan tot remmen. Het bit tussen de tanden pakken en zodoende de berijder machteloos maken, is ook onmogelijk. In tegenstelling tot andere vormen van bitloos rijden (hackamore, bosall of side-pull)  is vaart verminderen niet een gevolg van pijn of ongemak veroorzaken over de neusrug

Uiteraard is het gebruik van de teugels idealiter beperkt tot eback upf, als gewicht – en stemhulpen niet meer functioneren.

Calidad met het bitloos hoofdstel

Het niet willen aannemen van het bit

In het algemeen is dit zo'n beetje de enige klacht die door de gemiddelde paarde mens als bit-gerelateerd probleem onderkend wordt. In werkelijkheid zijn meer dan honderd gedragsproblemen terug te voeren op het gebruik van ijzer in de paardenmond.  Elk van deze problemen werd bij herhaling opgelost door over te stappen op een BB.

Calidad met het bitloos hoofdstel

The five F's

Een bit is beangstigend voor een paard. Het veroorzaakt pijn of angst voor pijn.

In het Engels heeft men de gevolgen van angst uitgedrukt in 'the five F's: fright (schrik), flight (vlucht), freeze (niet van de plaats komen)) of facial neuralgia (aangezichtspijn).

Elk van deze hoofdgroepen kan weer onderverdeeld worden in subgroepen (zie onder). Totaal zijn er meer dan honderd symptomen en zij beïnvloeden vrijwel elke lichaamsfunctie, of het nu ademhaling, hart, zenuw of voortbeweging apparaat betreft.  Het betekent voor een paard dus niet alleen pijn en stress, maar ook lichamelijke handicap als een atleet. De aanwezigheid van een bit, bijvoorbeeld, leidt tot een obstructie van de luchtstroom in de keel. De paslengte loopt synchroon met de ademhaling en normale ademhaling gaat gewoonlijk gepaard met een normale gang. Elke (negatieve) beïnvloeding van de ademhaling zal dan ook pas en gang beïnvloeden.

Een paard dat niet goed kan ademhalen, kan nooit optimaal presteren.

Een paard dat angstig en gestressed is, kan nooit met zekerheid prestaties leveren en is een gevaar voor zichzelf en anderen.

Hier volgen enige problemen die door het BB opgelost zijn, of om het anders te stellen: hier zijn opgesomd stressfactoren, ongemakkelijkheden en pijnsensaties, die door het verwijderen van het bit verdwenen zijn.

Fright

Moeilijk te vangen, onvriendelijk op stal, moeilijk hoofdstel aandoen en afdoen, moeilijk op te stijgen. Tijdens het rijden angstig, onvoorspelbaar, 'heet', nerveus, gespannen, schrikkerig, schuw, kijkerig, neiging tot paniekeren, excessief zweten, ongeconcentreerd, laat wit van de ogen zien, rusteloze ogen; onvermogen tot iets te leren, geen vordering tijdens training.

Flight

Moeilijk bij ophoudingen en stoppen; 'door het bit' lopen en plotseling wegrennen; pakt het bit tussen de tanden; kan niet stilstaan, springerig, rusteloos; wild rondrennen aan de longe; 

Fight

Bokken, steigeren, spinnen, agressief, tegendraads, confrontatie zoekend, weerbarstig, dominant, geïrriteerd, slecht gehumeurd, wraakachtig, kwaad, vijandig; harde mond, zwaar op de voorhand, trekt de teugels uit je hand; moeilijk te sturen, terugvallen in galop, overkruiste galop, stijve hals

Freeze

Hier vallen reacties op pijn onder, die meer bekend zijn bij ezels en muilezels. Zoals bijvoorbeeld de weigering om van de kudde weg te gaan, kleven, niet voorwaarts willen gaan, achteruit gaan, hindernissen weigeren, meer gevoeligheid  voor spierziektefs.

Facial Neuralgia (aangezichtspijn, headshaking syndrome)

Open mond tijdens oefening, hoofdschudden, neusbewegingen, tegen de teugel, sterrekijker, achter de teugel; neuswrijven aan voorbeen, voorbeen aan neus wrijven, lichtschuwheid, overgevoeligheid voor scherp licht, wind of regen; niezen en snurken; naar andere paarden bijten die naast lopen, waterige ogen en neusuitvloeiing; tandenknarsen, hoofd scheef houden, spiertrillingen kaakspieren. Tijdens rust is hoofdschuwheid te zien; mag niet aan mond, neus of oren komen. Na werk het hoofd hardhandig aan begeleider schuren.

Verschijnselen van algemeen ongelukkig zijn

Geen zin in het werk, 'sloom', 'lui', onderdanig, saai, 'ring sour', langzaam lopen, te vlug moe, oren in de nek tijdens het werk, wil altijd terug naar de stal, staart drukken en zwaaien.

Ademhaling problemen

Overdreven afbuigen, tong terug trekken achter het bit, 'slikt de tong in' (tong teruggebogen tegen het zachte verhemelte), lawaaierige ademhaling of ronduit brullen, gorgelen of stik verschijnselen, legt tong over het bit, vastzittende epiglottis, luchtpijp collaps of vervorming,

longoedeem t.g.v. benauwdheid, hoest tijdens beweging, luchtwegziekten.

Beïnvloeding van gang en beweging

Gespannen hals; stijve en korte gang, incoordinatie, struikelen, zwaar op de voorhand, aantikken, strijken, concave bovenlijn, toon slepen, terugvallen galop; kan zwaartepunt en evenwicht niet vinden.

Zuurstoftekort (asphyxie) leidt tot een aaneenschakeling van gebeurtenissen, die veel voorkomen bij racepaarden, maar die niet bij deze sportpaarden beperkt blijven.

Bijvoorbeeld, voortijdig moe zijn leidt tot valse stappen en deze hebben vermoeide spieren tot gevolg. Verminderde spierspanning leidt tot chip fracturen en peesblessure's. Vermoeidheid leidt tot vallen en vallen tot beenbreuken van paard en ruiter.

Mond – en tandproblemen

Kaakfracturen door vallen t.g.v. bitproblemen, ster fracturen in de lagen (zeldzaam); botreactie ter hoogte van de lagen (bevestigd door bestudering van schedels: 80% van de paarden heeft botreactie op de lagen), ernstige afslijting van de onderste kies in de onderkaak (veel voorkomend). Door het in de tanden nemen van het bit kunnen ook de 2e en 3e onderkaakkies gaan afslijten. Ook verlies van voornoemde kiezen is mogelijk. Verder gescheurde lippen,  zwaar beschadigde of geamputeerde tong, wangzweren door tandemail beschadigingen, sarcoiden aan de lip, geen eetlust. Geen zin om te drinken.

Tong spelen tijdens rijden.

Effect op de ruiter

Het gebruik van een bit maakt het rijden onnodig moeilijk, teleurstellend en gevaarlijk. Omdat ruiters zich vaak niet bewust zijn van de oorzaak van bovengenoemde problemen, en daarom ook niet weten hoe deze behandeld zouden moeten worden, worden ze op verschillende manieren ontmoedigd. Zij kunnen zichzelf de schuld gaan geven of tot de conclusie komen dat paardrijden niet voor hen is weggelegd. Aan de andere kant kunnen ruiters nog scherpere en hardere bitten gaan gebruiken die ze vervolgens tot beul instrumenten gaan maken.

Het gebruik van een bit kan ook tot levensgevaarlijke situatie's voor de ruiter leiden.

Genoeg over de negatieve effecten van een bit.

De positieve effecten van het gebruik van een Bitloos Hoofdstel (BB).

De nieuwe manier van rijden zoals met het BB zal bovenstaande problemen voorkomen, voorzover ze niet veroorzaakt worden door een andere schadelijk fenomeen voortkomend uit de traditie van de paardenwereld: verkeerde hoefbekapping en hoefijzers.

Het gebruik van het bitloos hoofdstel stelt U in staat vriendelijker voor uw paard te zijn. Het verbetert het welzijn van uw paard en herstelt zijn mentale en fysieke balans.

Het voorkomt 'ervandoorgaan' en mocht dit toch gebeuren heeft U betere 'remmen' als met een bit.

Geniet van de probleemloze overgangen; verleng de paslengte en daardoor zijn snelheid; u krijgt een kalmer en meer ontspannen paard terug, die subtiel reageert op uw hulpen;  uw paard is in staat beter te ademen en daardoor meer conditie en uithoudingsvermogen;  boek sneller vooruitgang tijdens de trainingen;  verbeter uw gezamenlijke prestatie; schep veilige omstandigheden  voor uw paard, uzelf en uw omgeving; communiceer  effectiever met uw paard op een voor hem meer acceptabelere manier; voorkom slobberen en schuimen; sta uw paard toe om meer gracieus te bewegen, beter in evenwicht en met meer ambitie; voorkom onregelmatige gang, kreupelheden en erger; Creëer een waarachtig partnership met uw paard, en haal meer uit uw relatie met een gelukkiger paard. 

Lees ook: "Metal in the mouth: The abuse effects of bitted bridles" van Dr. H. Strasser en R. Cook, DVM